जिल्ह्याबद्दल

भंडारा जिल्ह्याचे विभाजन करून गोंदिया जिल्ह्याची निर्मिती करण्यात आली. गोंदिया जिल्हा हा महाराष्ट्र राज्याच्या ईशान्य बाजूस मध्य प्रदेश आणि छत्तीसगड राज्यांच्या सीमा असलेला आहे.

जिल्ह्याची एकूण लोकसंख्या १३२२६३५ आहे. पुरुष आणि महिलांची लोकसंख्या अनुक्रमे ६६२६५६ आणि ६५९९६४ आहे. जिल्ह्यातील SC आणि ST लोकसंख्या 355484 आणि 309822 आहे. जिल्ह्याचा साक्षरता दर 84.95% आहे.
हा अविकसित जिल्हा आहे आणि बहुतेक जमीन जंगलाने व्यापलेली आहे. भात हे मुख्य कृषी उत्पादन आहे. ज्वारी, जवस, गहू, तूर हे जिल्ह्यातील इतर कृषी उत्पादन आहेत. लोकांचा मुख्य व्यवसाय शेती आहे.

संपूर्ण जिल्ह्यात मोठ्या प्रमाणावर उद्योग नसल्याने हा जिल्हा आर्थिकदृष्ट्या मागासलेला आहे. जिल्ह्य़ात अनेक भात गिरण्या आहेत कारण भात हे येथील प्रमुख शेती उत्पादन आहे. गोंदिया शहर मोठ्या संख्येने राईस मिल्समुळे RICE CITY म्हणून प्रसिद्ध आहे.

जिल्हा गोंदिया, देवरी, तिरोडा आणि मोरगाव अर्जुनी या 4 उपविभागांमध्ये विभागलेला आहे. गोंदिया उपविभागात 1 तालुका आहे. देवरी उपविभागात ३ तालुके आहेत. तिरोडा उपविभागात २ तालुके आणि मुरगाव अर्जुनी उपविभागात २ तालुके असून ५५६ ग्रामपंचायती ९५४ महसुली गावे आहेत.
जिल्ह्याचे क्षेत्र गोंदिया, तिरोडा, गोरेगाव, आमगाव, लाखांदूर आणि साकोली या सहा विधानसभा मतदारसंघात विभागले गेले आहे. लाखांदूर आणि साकोली मतदारसंघात गोंदिया आणि भंडारा जिल्ह्याचे क्षेत्र आहे.

मुळात जिल्हा 8 तालुके आणि 8 पंचायत समित्यांमध्ये विभागलेला आहे. गोंदिया आणि तिरोडा येथे फक्त दोन नगरपालिका अस्तित्वात आहेत. वैनगंगा नदी ही सर्वात मोठी आणि महत्त्वाची नदी आहे. बाग, चुलबंध, गाढवी आणि बावनथडी या नद्या वैनगंगा नदीच्या उपनद्या आहेत.

हवामान

गोंदिया जिल्ह्यात अतिशय उष्ण उन्हाळा आणि अतिशय थंड हिवाळा आणि सरासरी सापेक्ष आर्द्रता 62 टक्के तापमानात कमालीची तफावत जाणवते. 2011 मध्ये किमान तापमान 7.4 डी.सी. आणि कमाल तापमान 47.5 डी.सी. नोंदवले गेले.

पाऊस

गोंदिया जिल्ह्यात प्रामुख्याने जून, जुलै, ऑगस्ट आणि सप्टेंबर महिन्यात दक्षिण-पश्चिम वाऱ्यांमुळे पाऊस पडतो. जुलै आणि ऑगस्ट हे महिने आहेत ज्या दरम्यान जास्तीत जास्त पाऊस पडतो तसेच जास्तीत जास्त सतत पाऊस पडतो.

CORS (सतत कार्यरत संदर्भ स्टेशन) ही सर्वेक्षणाची प्रगत प्रणाली आहे. 
भारतीय सर्वेक्षणाने देशव्यापी CORS नेटवर्क स्थापन करण्यास सुरुवात केली आहे.
यापैकी 77 CORS स्थानके राज्यात स्थापन झाली आहेत. 
त्यापैकी एक सडक अर्जुनी जिल्हा गोंदिया येथे आहे

  e-PCIS ही वेब-आधारित सेवा असून ती मालमत्ता पत्रक (शहरी अधिकार अभिलेख) यांच्या संगणकीकरण आणि डिजिटायझेशनसाठी विकसित करण्यात आलेली आहे आणि त्यामध्ये ऑनलाइन फेरफाराद्वारे मालमत्ता पत्रक अद्ययावत करता येतात.

दृष्टी / ध्येय 

e-PCIS प्रकल्पाचा उद्देश –

• डिजिटल स्वाक्षरी झालेले मालमत्ता पत्रक सर्वत्र आणि सहजपणे उपलब्ध करणे.
• डिजिटल प्लॅटफॉर्मचा वापर करून पारदर्शकता, सुलभता आणणे आणि फेरफार प्रकरणांचा जलद निपटारा सुनिश्चित करणे.
• फेरफार प्रकरणांचे प्रभावी नियंत्रण, प्रमाणित प्रतींचा पुरवठा करणे आणि त्याबाबतची जबाबदारी ठरविणे.

मिशन

• सर्व मालमत्ता पत्रक डिजीटाईज करून नागरिकांना उपलब्ध करून देणे.
• राज्यातील सर्व प्रकारच्या फेरफारांसाठी म्युटेशन मॉड्युल विकसित करणे.
• राष्ट्रीय सूचना विज्ञान केंद्र यांच्या मदतीने सर्व नोंदणीकृत फेरफारासाठी स्वयंचलित फेरफार प्रणाली विकसित करणे.

फायदे

• केव्हाही आणि कोठेही डिजिटल स्वाक्षरी केलेले मालमत्तापत्रक कोणालाही उपलब्ध होतील.
• संगणकीकृत मालमत्तापत्रक आणि ऑनलाइन फेरफार प्रक्रियेमुळे संपूर्ण संरक्षण मिळते आणि सुरक्षिततेचा प्रश्न येतो तेव्हा बहुसंख्य मानवी त्रुटी दूर केल्या जातात.
• नागरिक फेरफारासाठी ऑनलाइन अर्ज करू शकतात आणि त्यांच्या अर्जाची स्थिती तपासू शकतात, त्यामुळे प्रक्रियेत पारदर्शकता येते.
• प्रशासकीय अधिकाऱ्यांना फेरफार प्रकरणांचे सुलभ आणि प्रभावी नियंत्रण करता येते.

संदर्भ - https://mahabhumi.gov.in 

• एका दृष्टिक्षेपात जिल्हा :

• • जिल्हा – गोंदिया
• • मुख्यालय – गोंदिया
• • राज्य – महाराष्ट्र
• चौरस किमीमधील क्षेत्रफळ (जनगणना २०११)
• • एकूण – 5234
• • ग्रामीण - 5139.84
• • शहरी – 94.16
• जनसंख्या (जनगणना 2011)
• • जनसंख्या - 1322507
• • ग्रामीण – 1096577
• • शहरी – 225930
• • पुरुष – 661554
• • महिला – 660953
• • लिंग गुणोत्तर (प्रति 1000 पुरुष महिला) - 999
• • घनता (एकूण, व्यक्ती प्रति चौरस किमी) – 253

भूगोल आणि स्थान

गोंदिया जिल्हा २०.३९ आणि २१.३८ उत्तर आणि रेखावृत्त ७९.२७ ते ८०.४२ पूर्वेस आहे.  गोंदियाला लागून असलेले जिल्हे मध्य प्रदेशातील उत्तरेकडील बालाघाट जिल्हा आणि छत्तीसगड राज्यातील पूर्व दिशेला राजनांदगाव जिल्हा आहेत.  दक्षिण व पश्चिमेस महाराष्ट्रातील चंद्रपूर जिल्हा व भंडारा जिल्हा आहे.

जिल्ह्याचे मुख्यालय गोंदिया येथे मुंबई- कलकत्ता रेल्वे मार्गावर स्थित आहे जे राज्याची राजधानी मुंबईपासून १०६० कि.मी. अंतरावर आहे.

जिल्ह्यातील महत्त्वाची ठिकाणे :

 नवेगाव बंद : अर्जुनी मोरेगाव तालुक्यातील गोंदियाच्या दक्षिणेस ६५ किमी अंतरावर राष्ट्रीय उद्यान आहे.

 नागझिरा : सडक अर्जुनी तालुक्यातील गोंदियापासून ३० किमी दक्षिणेस एक राष्ट्रीय उद्यान आहे.

 बिरसी विमानतळ : गोंदियापासून १२ किमी उत्तरेस .

अदानी पॉवर प्लांट : गोंदियापासून तिरोडा तालुक्यातील ३० कि.मी.